Maandzang maart

Tijd is een pijl die altijd voorwaarts gaat,

wetmatig snelt die op de toekomst af.

Wij mensen zijn geen meester van de tijd.

Wel hebben wij een klok die uren slaat,

seconden achterna rent in een draf,

hoewel dit niet tot tijdsaanpassing leidt

maar hooguit noopt tot groter volgzaamheid

en zo de mens verandert in een knecht,

die vastzit in de hokjes van de dag

en de minuten almaar agendeert.

En dan gelooft die slaaf ook nog oprecht

dat hij zijn eigen lot bepalen mag

en zo zijn kansen optimaliseert.

Niet altijd zag men tijd als lineair,

meer als een monster dat de mens verslond.

Het leven dat men leidde was precair,

sinds Vader Tijd zich met de Dood verbond

tot één verschrikkelijk, doordringend beeld

van een geraamte zwaaiend met een zeis.

Dit archetype levert het bewijs

dat iets aan ónze tijdsopvatting scheelt.

Technologie en wetenschap ten spijt

laat tijd zich niet licht schematiseren.

Het vacuüm waarin wij steeds verkeren

gaat onder orde schuil die ons misleidt.

Tijd vouwt zich uit in 't eindeloos heelal,

en toen en nu zijn meer als elastiek.

Wij echter denken louter numeriek,

verrekenen in jaren ons verval.

Bij velen echter komt ooit het moment

dat tijd een grote draai maakt naar 't verleden.

Dat krijgt meer licht en diepte dan het heden,

dat de vermoeide geest steeds minder kent.

En zo onttrekt de mens zich aan de duur.

Ook zijn er die het liefst zouden bewijzen

dat men naar vroeger tijd zou kunnen reizen.

Tot nu toe slechts gelukt in literatuur.

Het hoort bij onze menselijke natuur

de grenzen van 't bestaan te exploreren.

Maar Kronos heeft een kosmische structuur

waarin wij blijvend zullen bivakkeren.

Wat Asimov en Einstein ook beweren,

wij lijken erg op visjes in een kom;

wij hebben geen besef van bollend glas

dat eindeloos een kromming trekt rondom

ons onbetekenend en broos bestaan.

Misschien dat dít de grootste ontdekking was:

wij zijn niet meer dan druppels in een oceaan.

Als stipjes stof vervliegen we in tijd.

Maar tegelijk behoudt de geest het zicht,

zij het beperkt door onze eindigheid,

over hetgeen achter de einder ligt.

Ja, eeuw na eeuw strekt zich daarachter uit

waarvan wij menig spoor nog achterhalen,

archeologisch, ook nog als verhalen.

Behoeders van 't verleden kijken juist vooruit

door ook naar oude bronnen terug te keren.

Bij ons gezellen klinkt nog de traditie,

maar omgezet in hedendaagse klanken.

Ons haar is grijs maar mooi is de positie

waarin de Kamer steeds nog mag verkeren.

Waarvoor wij wijlen onze Keizer danken.

factor Herman, 15-3-19

Jan van Nijlen, De meester van de tijd

Panofsky, Iconologie

Wells, The Time Machine

Isaac Asimov schreef over tijdreizen

Maandzang februari: het cliché

Ik droomde dat ik bij de drukpers stond.

Hij bracht de inkt aan op de grote rol.

Het was de plek die ik het mooiste vond,

die hal waarin de klankenstorm aanzwol.

Het kwam door ’t kistje dat ik onlangs vond;

hij had het ooit gemaakt van restjes hout.

Daarin was, tussen schroef en moer en bout,

van vaders werk nog één restant gebleven:

in resten rommel lag een oud cliché.

Het zink waar lijnen schoentjes deden dansen,

liet vaag een oude lichtveeg glanzen

langs sporen ooit met inkt en zuur gedreven.

Eens zat het in een raam geklemd, met meer,

misschien als plaatjes in een sprookjesboek.

Nam hij alleen dit overblijfsel mee?

Maakte de tijd wat er nog restte zoek?

Over het raamwerk gleed hij keer op keer,

de rol met inkt: vermenigvuldiging.

Dankzij ’t cliché dansten de schoentjes door,

totdat de pers met ander zetsel verder ging.

Ook in de taal komt het geregeld voor:

herhaling van hetzelfde element.

Zo vaak heb je een schrijver die een woord

hanteert dat je al eerder hebt gehoord,

een beeld dat je uit ander werk al kent.

Misschien vind je de metafoor dan afgezaagd

en heb je liever dat de dichterspen

je met een splinternieuwe vondst behaagt?

Wil je het liefst de redevoering horen

van een beoefenaar der retoriek

die zinnen formuleert als nooit tevoren?

Indien we aandacht schenken aan topiek,

kijken we er toch anders tegenaan.

Men streeft wel naar originaliteit,

en geeft het nieuwbedachte woord ruim baan,

maar heeft ook oog voor wat sinds lang beklijft:

het in de tijd gemunte beeld dat blijft,

èn meebeweegt met het moderne leven.

Dus, wat men tegenwoordig mag beweren,

houd samen met de schrijver Gerard Reve

toch maar de oude vriend cliché in ere!

factor Herman, febr. 2019

Maandzang januari 2019

Zijn wij nog rede-rijk nu het bewind

van onze Keizer droevig is ontbonden?

Is er een taal die ons nog samenbindt,

zoals wij vroeger altijd woorden vonden

om onze samenkomsten op te tillen

tot hoger plan, met oog op de traditie?

Want dat is wat wij als gezellen willen.

Al heeft de Kamer niet meer de positie

van ooit, niet meer dat stedelijk formaat,

wij hechten immer nog aan woord en geest,

mits deze combinatie samengaat

met vriendschap, liefst beklonken met een maal.

Want dat is steeds des Keizers doel geweest:

de vreugde van ontmoetingen in taal.

Wat zou de Kamer zijn om zoiets op te geven?

Ook keizerloos blijft onze Kamer streven

naar het plezier dat past bij ons, gezellen.

Men kan ons zogezegd nog meer vertellen,

wij laten ons niet bij  het huisvuil zetten.

Met woord na woord gaan wij bewijzen

dat wij hier meer doen dan wat ouwebetten,

en dat geen mens of macht ons kan beletten

ons door de taal te laten ringeloren,

zodat wij rederijkers naar behoren,

desnoods omkleed met wat bescheidenheid,

met overgave voortgaan in het spoor

dat keizerlijk voortslingert door de tijd.

Daarom beginnen wij van nu af aan,

- als factor durf ik u dit op te leggen -

door allen rond de tafel op te staan,

en luidkeels deze regels op te zeggen:

De Kamer dankt de Keizer zijn bestaan,

de Keizer heeft dat toch maar mooi gedaan.

factor Herman, 14-1-19

Bij het heengaan van de Keizer

Frans heeft de Kamer keizerlijk gesticht.

Aan tafel klonk vaak vorstelijk zijn woord,

van inhoud meesterlijk, de toon steeds licht.

Nu moet de Kamer zonder Keizer voort.

Het theatrale, de verbale glans,

al die esprit is ons als rook vervlogen –

tenzij wij als gezellen dít vermogen:

te rederijken in de geest van Frans.

                ’t Turfschip Adriaen van Bergen, 31.12.18