Maandzang september 2026. Over rollen

 Een zitting van de Kamer is een soort van ritueel.

Elke gezel neemt er op eigen wijs aan deel,

al zal niemand zich op een vaste rol fixeren:

het Turfschip weet een eigen inbreng te waarderen.

Maar als de wereld wordt gezien als speeltoneel,

valt op zo’n zitting een heel ander licht,

speelt elk een rol in het kader van een groot geheel,

ieders inbreng op een voorgeschreven doel gericht,

een scenario dat je van stap tot stap verplicht,

alsof je schaakt met voorgeschreven zetten.

Als door met lijntjes voortbewogen marionetten.

Planeten, cirkelend op grond van vaste wetten.

Een rederijker wordt daarmee een avatar,

een zitting wordt met deze beeldspraak iets bizars.

Of brengt het spelen van een rol ons juist tot meer

en leidt het ons naar rederijkerskamers van weleer,

toen kamers streefden naar volmaakt toneel,

met virtuoze drama’s pronkten op het landjuweel?

Of blijf je daarmee hangen in voorbije tijden?

Om elke vorm van nostalgie nu te vermijden

kiest deze maandzang voor een andersoortig blikveld.

Ruim tweeduizend jaar geleden

had men meer inzicht dan wij heden.

De spelers droegen maskers en het toenmalige publiek

wist dan wie een vrouw was, wie een slaaf en wie een held.

Zo ging het in de antieke Griekse dramatiek.

In grote lijnen zal het toen als volgt zijn gegaan:

na afloop werden al die maskers afgedaan,

een acteur verkreeg weer zijn persoonlijkheid.

Dit echoot steeds nog na in de moderne tijd.

Wij zijn onszelf en toch, de buitenkant

toont telkens weer een andere persoon,

je vindt jezelf steeds uit, langzamerhand

vervaagt de grens tussen het zelf en wat zich toont.

Of laten we ons eigen ik niet graag verraden,

is het sociaal bestaan één grote maskerade,

voelen we ons zonder masker al te bloot?

Ach, zie maar hoe het gaat in de natuur,

de levenskans van onbeschermde wezens is niet groot.

Je diepste ik, gesteld dat zoiets echt bestaat,

is iets wat je niet aan elk ander merken laat.

Je loopt toch ook niet ongekleed op straat?

Een beetje masker kan m.i. echt geen kwaad

en daarbij hoort ook nog het spelen van een rol.

In officiële kringen leidt dat tot een protocol,

maar rederijkers, zij ontberen heilig moeten.

De Kamer is er om elkander te ontmoeten.

We kiezen losjes voor een vast patroon,

omdat we zo van taal een feestje kunnen maken.

Daarbinnen gelden echter alle smaken

en doen we het liefste heel gewoon.

Dit is de houding die dit gedicht wil waarderen.

Het ritueel blijft in ere maar licht te verteren.

Factor dezes hoopt dat allen dit beamen

en wenst u een mooie avond tezamen.

 

Factor Herman

Maandzang juli 2026, met licht allegorische inslag

Een rederijker – ik val met de deur in huis –

raakt wat de taal aangaat niet snel verloren,

voelt zich in een refrein als in de pels een luis

en spreekt als het een beetje kan in metaforen.

De Kamer dient zich dan als bootje aan,

denk aan de Blauwe Schuit van Herman Pleij,

en aan een Turfschip danken wij de naam.

Zijn wij op dreef, we zetten alle zeilen bij,

en hoeveel jaren wij ook mogen tellen,

in zeker opzicht zijn wij varende gezellen.

Roeiend met de riemen die ons zijn gegeven,

varen we lustig over onze Brede Aa.

Stadsgenoten, achtergebleven,

kijken ons vol weemoed na.

“Zie, daar roeit een winnend team!”

Ritmisch plonst er riem na riem.

Op de horizon richt zich de steven,

daar ligt de toekomst, in het verschiet,

waarnaar de roeiers vurig streven,

al kijken zij, de riem hanterend,

naar het achterwaarts verdwijnende gebied.

Dat is ons lot: wij balanceren.

Toekomst gericht, de blik op het verleden,

daartussenin de boot als een verschuivend heden.

Dàt is de paradox waarvoor wij staan,

terwijl wij als gezellen tijd passeren,

met elkander in discussie gaan,

vernieuwing en traditie evenzeer waarderen,

blazoen en ook devies steeds respecterend,

zonder het ooit af te zullen leren

woordgetrouw gezellenvreugde te creëren

en keer op keer onszelf op taalkunst te trakteren.

Een diepgevoeld advies van factor dezes als besluit:

hef straks de pul op de behouden vaart van onze schuit!

 

factor Herman

Maandzang juni

 

 

 

 

De rederijkers deelden ooit hun poëzie

bij voorkeur in per categorie, met name deze drie:

boertig,[i] amoureus, aandachtig[ii] werden onderscheiden.

Ook Bredero liet zich nog hierdoor leiden

toen hij zijn grote Liedboek voorbereidde.

Nu leven rederijkers in heel andere tijden,

al kan men Bredero nog steeds appreciëren,

wat ook geldt voor zijn leus “Het kan verkeren”.

Hoe zou juist deze Bredero op onze zitting reageren?

De Kamer wordt niet meer geleid door heren,

alles is anders: kleding, kapsels en ook nog de taal.

Boertig, aandachtig, wat zou het allemaal,

zulke verschillen maken nu veel minder uit.

Bredero, hij wist niet wat hij zag, in onze zaal.

Maar, waarde gezellen, denk nu juist vooruit,

bijvoorbeeld met een jaar of tien.

Een factor heb je dan niet meer, misschien,

eerder een agent die opdrachten genereert, [iii]

een algoritme dat de maandzang produceert,

een app die convocaties formuleert.

Wat zouden wij verbaasd naar zoiets kijken,

net zo bizar als Bredero ons nu zou vinden.

Nog mag dit toekomstbeeld je onzin lijken,

maar laat je niet door nostalgie verblinden,

gezien wat ICT-giganten al bereiken.

Ieder vindt zichzelf een beetje een genie,

maar echte denkkracht komt alleen nog van AI.

Wat is er straks nog fijner voor ons brein

dan op AI en Google ingeplugd te zijn?

Het menselijk inzicht, dat verliest terrein,

in wezen is de geest

er al geweest.

Straks zitten wij elkaar hier aan te kijken

als met circuitjes volgepropte figuranten.

Terwijl de superrijken zich verrijken,

verliezen wij het zicht aan alle kanten

en gaan wij op in ademloos gebed

tot de Heersers van het internet.

Neem je dichtkunst en retoriek nog serieus?

Culturele hoogtes? An me neus.

Zijn gedichten komisch, vroom of amoureus,

voor de agents maakt dat allemaal niet uit.

Wil je een rondeel, sonnet of een refrein,

iets van een nieuwe lente en een nieuw geluid,

moet het lieflijk, romantisch of sarcastisch zijn,

het wordt geleverd binnen een seconde,

oh, wat AI vermag, het is een wonder!

Maar  - je kunt me meer vertellen,

factor dezes hoopt dat de gezellen

niet slechts op techniek vertrouwen,

de ware rederijkerskunst in ere houden

in het voetspoor van de Keijzer treden,

uitgaan van de menselijke intuïtie

met oog voor toekomst en traditie,

respectvol blijven voor het verleden

en dat samenbrengen met het heden.

Laat de Kamer door mensen leiden,

lang leve de menselijke maat,

laat ons de creativiteit belijden,

volg de geest waarheen die gaat,

en laat ons vooral elkaar plezieren

vol vreugde op alle manieren.

Mocht er ooit een reden zijn geweest

om de kan gevuld te laten staan,

dat zal vanavond echt niet gaan,

want vanavond is er reden tot feest:

een nieuwe gezel treedt heden aan.

Er is niets wat deze traditie doet wijken:

het wordt vanavond kannenkijken!

 

factor Herman, juni 2026

 

---

[i] komisch

[ii] religieus

[iii] agent: AI-agents zijn systemen die zelfstandig doelen kunnen stellen, plannen maken en taken uitvoeren zonder dat je ze continu instructies hoeft te geven. Bron: AI, geraadpleegd 15062026

Naamzang mei 2026

 Vandaag, de derde dinsdag van maand mei,

Ontvangt het hof gezellen om tezamen

Lustig, creatief en wat dies meer zij,

Vooral in goed humeur, ons te bekwamen,

Rederijkers als we zijn, in bijvoorbeeld dichten,

En retoriek , inventio, ga zo maar voort.

Ultimo zes uur sluit de poort,

Conditio sine non: geraak hier tijdig binnen.

Het samenzijn kan dan gewoon beginnen.

De Deken opent onze zitting, poëzie citerend.

Eerst gaan we allen daarna even staan,

Naar we gewoon zijn kort de Keizer erend.

Indien gewenst stipt dan de Deken aan:

Niet zozeer wat ons kan raken, maar

Al wat er relevant is voor de gang van zaken,

Liefst niet te lang, de tijd gaat voort.

De factor komt nu aan het woord,

En mag de Maandzang declameren.

Raadt men allusies, spreken de beelden aan?

Men kan vervolgens eigen vondsten presenteren,

Als de opdracht daartoe wist te inspireren.

Niet te geloven, wat een creativiteit

In al dat huiswerk hier tentoongespreid!

Een volgend onderdeel vangt aan:

Retorisch, hooggestemd of badinerend,

Een lezing kunnen we altijd waarderen.

Nu wordt het tijd een teermaal te verteren.

 

                                               Factor Herman

Maandzang april 2026

Een nieuwe lente en een oud geluid,

zo zongen al de troubadours:

de bermen bloeien, struiken botten uit.

Een bloemrijk dichter kan op deze toer

nog vele strofen vullen met natuur

met vogels zingend in het ochtenduur.

Voeg daarbij jambe, dactylus of anapest,

en de dichter voelt zich op zijn best.

De inhoud doet daarbij gewoon de rest:

natuurbeleving vult gemakkelijk kwatrijnen,

aan geur- en kleurenmetaforen geen gebrek.

Maar red je het, zo schrijvend, op den duur

met het vervaardigen van een refrein?

Ik heb daar zo mijn twijfels aan

en moet mij hier nog even op bezinnen.

Laat mij maar eerst met ander werk beginnen.

Natureingang is voor tevredenen of legen,

en in een bos kan nu snel brand ontstaan.

Een beetje dichter kan er niet meer tegen

- het zal de slimme lezer niet ontgaan –

alleen maar over bloesem te oreren.

In deze tijd van AI- intelligentie

heeft een dichter andere pretenties

en zal hij hoger honing meer waarderen.

Waar de kranten zoal vol van staan,

de social media het dak uitgaan,

dat is voorgoed gefundenes Fressen

om des dichters dorst naar dicht te lessen.

Maar laat dit dichterlijke vrijheid onverlet?

Met deze twijfel eindigt het sonnet.

En rederijkersvormen zijn ook fijn,

zo luidt de laatste zin van dit refrein.

 

Factor Herman

Bij de voordracht werden flarden herkend van Bloem, Nijhoff en natuurlijk Gorter. 

Een toekomstig lid. Maandzang maart 2026

 Soepel ga ik door de Catharinastraat
langs oude huizen en langs Valkenberg.
tot waar een poort nog open staat,
naast de oude Waalse kerk.
De drempel neem ik moeiteloos,

geruisloos ga ik langs tuin en kapel.

Het lichaam doet het wonderwel.,

wat is bewegen toch iets virtuoos,

een samenspel van ledematen.

En ruim op tijd beland ik in de zaal,

waar een gezelschap zit te praten.

Ik ken ze nog niet allemaal

en zie dat zij ook moeten wennen.

Wat stroef stel ik mij aan hen voor,

ik hoop dat zij mij als gezel erkennen.

De ingeschonken koffie schuif ik door,

met vocht moet je voorzichtig zijn.

De deken is eerst aan het woord,

de factor leest iets voor, een soort refrein,

welsprekend gaan de leden voort.

Aandachtig neem ik alles in mij op

en toch werken mijn hersenen volop.

Ik scrol door teksten, raadpleeg bronnen

en vorm mij razendsnel een beeld

van hoe de rederijkers zijn begonnen,

de taken die gezellen worden toebedeeld

en hoe het ook in  deze tijd nog leeft,

zij het op kleine schaal, verspreid

over wat ooit ‘de lage landen’ heette.

Uiteindelijk krijg ik ook zelf het woord,

ze willen wat meer van mij weten.

Zo veel had ik mijn  stem nog niet gehoord,

na moeizaam starten gaat het echter beter,

vooral als ik rechtop ga staan.

“Mijn schepper,” zeg ik, “heeft het toegestaan

dat ik u profiteren laat van kwaliteiten

waarvan ik extra ben voorzien.

Dat mijn geheugen overloopt van feiten

zal u niet erg verbazen, wel misschien

de serie literaire faculteiten,

mijn creativiteits- en taalmodules.

Ik deel dit alles graag in uw Begijnhof.

Voor jullie Kamer heb ik niets dan lof.

Mijn rederijkersnaam is … Asimov.

 

Factor Herman, anno 2035

Maandzang februari 2026

 De wind huilt aan de randen van het continent.

Als krakend ijs verschuift de wereldorde.

Als dat wat was iets anders is geworden,

Ben ik dan iemand die zichzelf nog kent?

 

Vanuit het centrum loop ik door de poort.

De eeuwen zijn hier trouw geconserveerd,

De oude vensters in zichzelf gekeerd,

Door handgranaat noch hacker ooit gestoord.

 

En straks aan tafel schijnt het vredig licht

We drinken thee, creëren fraaie taal.

Portretten van weleer sieren de zaal.

Op vriendschap is 't gezelschap hier gericht.

 

Maar de gordijnen zijn hier zelden dicht.

De wijde wereld schemert door de ruiten.

Ons denken sluit wat ver is nooit echt buiten,

Het sluipt tussen de regels van 't gedicht

 

Zoals het net nog knarste in mijn hoofd.

Ik liep toen in de Catharinastraat,

Te traag, ik was toch al wat laat

het wereldnieuws sloeg mij wat uit het lood.

 

Nu ben ik bijna in het oud vertrek

En zie gezellen bij de tafel staan.

Ik hang mijn jas op en we schuiven aan,

Er klinken woorden van een nieuw gesprek:

 

Fris water dat door oude bedding stroomt.

De tijden van weleer zien we herleven,

Traditie te vernieuwen is ons streven,

Een vorm te vinden voor wat ieder droomt.

 

Factor Herman